×

Oh snap! We just showed you a modal..

Because we can

Cool huh? Ok, enough teasing around..

Go to our W3.CSS Tutorial to learn more!

Modal footer

Kastelenlandschap in Haspengouw

Technische fiche
Auteur Pierre Diriken, dr. Geografische wetenschappen
Pagina's 256!
Formaat 21 x 15 cm
Extra informatie Kleurendruk met foto's, kaarten en schema's
Hardcover
ISBN 9789075224573
Winkelverkoopprijs € 19,50

Bestel nu!

Inhoud

Bij de benadering en portrettering van het Haspengouws kastelenlandschap heeft de auteur, bij wijze van inleiding, een eigen systematiek ontwikkeld. In de loop van het tweede millennium tekent zich immers een ontwikkeling en evolutie in drie fasen af… vandaar drie kastelengeneraties.

De generaties

De eerste of Loonse kastelengeneratie

De oudste groep kasteelsites is ontstaan ten tijde van de uitkristallisatie van het graafschap Loon (11-14de eeuw). Als leenheer schonk de graaf van Loon zijn trouwste onderdanen (leenmannen) een morzel grond waarop ze een eigen huisvesting mochten bouwen. Meestal waren het valleigebonden gronden waar door de permanente aanwezigheid van stromend water vrij eenvouding een opperhof-neerhofstructuur kon ontwikkeld en bestendigd worden. De heer woonde in een houten en (later) stenen toren op de artificiële motteheuvel; alle ondergeschikte functies en personen waren op het neerhof gevestigd. Architecturaal hadden de Loonse burchten een romaanse kern (11-13de eeuw) met eventueel vroeggotische aanpassingen (na ca. 1250).

De tweede of Luikse kastelengeneratie

Na de Loonse successieoorlog (1336-66) werd de prins-bisschop van Luik de hoogste gezagsdrager in Haspengouw. Meerdere oorlogen decimeerden de inheemse Haspengouwse landadel. Hun kastelen en een aantal nieuwe sites werden geleidelijk “gekoloniseerd” door Luikse families en geslachten uit de entourage van de prins-bisschop. Door oorlogsgeweld bleven van de 15de-en 16de-eeuwse gotische en renaissancistische waterburchten en -kastelen slechts hier en daar wat gevelfragmenten bewaard. De architecturale basis van het Haspengouws kastelenlandschap dateert uit de 17de eeuw en wordt beheerst door de Maasstijl. Toen ook evolueerden de adellijke sites van louter defensieve bastions naar luxueuze residentiële waterkastelen met Franse tuinen, dreven, boomgaarden, jachtbossen en aanhorige hoeve- en dienstgebouwen. Veel kastelen ondergingen tijdens de tweede helft van de 18de eeuw enkele classicistische verbouwingen.

De derde of 19de-eeuwse kastelengeneratie

Vanaf 1794 maakte het Frans bestuur een eind aan de bestuurlijke hegemonie van de kasteelheren. Geleidelijk kwamen de meeste -niet alle- adellijke landgoederen en kasteeldomeinen in het bezit van niet-adellijke personen. Ze behoorden tot de elite van de “nieuwe rijken”, ontstaan in de marge van de industriële onwenteling zoals industriëlen en kaderleden, burgemeesters en politici, notarissen en professoren,… In deze optiek kwamen er zelfs een paar dozijn kastelen of landhuizen bij; bij de meeste was een zichtlocatie van primordiaal belang. Op de oudere kasteeldomeinen kromp doorgaans het gebouwenbestand en werden aanpassingen in uiteenlopende neostijlen uitgevoerd. Rond de kastelen werden frivole Engelse landschapsparken met foliekes aangelegd. Hierbij werden niet zelden de oude grachten gedempt en/of ten dele door vijvers met grillige contouren vervangen.

Na deze inleiding worden de meer dan honderd Haspengouwse kastelen individueel belicht en geportretteerd. Ze zijn geografisch per gemeente gerangschikt -tussen Alken en Wellen zijn er nog 14 andere Haspengouwse gemeenten- en als dusdanig op een overzichtkaart achteraan in het boek gelokaliseerd. Bij elk kasteel hoort er een soort “identiteitskaart” die op een uniforme wijze de voornaamste aspecten van de erfgoedsite in beeld brengt. De bladwijzer in het boek speelt hierop in. Navolgend wordt ingezoomd op de historiek, de architectuur en de aanhorigheden van de kastelen. De auteur heeft immers niet alleen oog voor de kastelen senso stricto maar ook voor landschappelijke projecten die de kasteelheren van weleer realiseerden en nog steeds in de omgeving van de kasteelsites zichtbaar zijn zoals hoeve- en dienstgebouwen, landschapsparken, Franse tuinen, park- en jachtbossen, ommuurde moestuinen, grafkapellen en -monumenten, watermolens, ed.