In de reeks “Haspengouw overleeft” publiceerde ik in de periode 2020-26 op mijn website 75  blogs. U leest nu de aanhef van mijn kortste blog tot nog toe. Het betreft een brandend actueel onderwerp: de opmaak van de begroting voor het komende jaar. België en Vlaanderen zitten in geldnood en besparingen dringen zich op. Uitgaande van politieke standpunten en uitspraken vraag ik mij af welke weerslag alias gevolgen besparingen zullen/kunnen hebben voor de toekomst van het bouwkundig erfgoed en de monumentenzorg in Haspengouw en op de ontwikkeling van een duurzaam cultuurtoerisme wat dan weer voor nieuwe inkomsten kan zorgen.  

In de ‘Zondag’ van 6 september 2026 las ik een interview met Melissa Depraetere (Vooruit), Vlaams viceminister-president en minister van wonen, energie, klimaat, toerisme en jeugd. Op de hoofdbrok van het artikel – ‘Er is te veel landbouwgrond in Vlaanderen’ – kom ik in een latere blog nog terug want Haspengouw is van ouds een landbouwstreek en zo ’n uitspraak laat mij uiteraard niet onberoerd. Haspengouw is immers grotendeels geworden wat het nu is dankzij generaties lange noeste arbeid van boerengezinnen … ‘landbouwers’ in de ware betekenis van het woord.

Waar het over het streven naar ‘een begroting in evenwicht’ ging, deed de minister een andere frappante uitspraak. “Aan de kant van de uitgaven moet elke zottigheid eruit, ook op mijn domein. In het verleden kocht Vlaanderen soms kastelen aan, waar dan vandaag toerisme plaatsvindt. Zo ’n aankoop is geen kerntaak. Ik ben nu aan het bekijken hoe we die kastelen weer verkocht krijgen.” In een nog recenter interview voor de micro van het VRT-journaal liet dezelfde minister zich ontvallen: ‘De restauratie van een Vlaamse kerktoren, is dat een Vlaamse kerntaak?’

Dergelijke politieke visie omtrent “erfgoed en monumentenzorg” anno 2026 roept bij mij spontaan enkele bedenkingen op zoals …

Zal de Staat haar kroonjuweel Alden Biesen in de etalage zetten?

In 1971 kocht de Belgische Staat de voormalige landcommanderij Alden Biesen aan.

“Alden Biesen op 12 februari hermetisch afgesloten voor Europese top” (HBVL, 20 januari 2026). “Alden Biesen één dag hoofdstad van Europa” (HBVL, 12 februari 2026). “Is de top in Alden Biesen historisch? Dat weten we over dertig jaar.” (HBVL 13 februari 2026).

Zal de verdere reanimatie van de cisterciënzerabdij Herkenrode vertraging oplopen?

Het domein Herkenrode is sinds 2005 eigendom van Toerisme Vlaanderen. Onder auspiciën van Herita, gefinancierd door de Vlaamse Overheid, werd deze erfgoedsite tot op heden stapsgewijs gerenoveerd. Het meest recente project, voltooid in de zomer van 2026, is de modern-prestigieuze reconstructie van de abdijkerk, een waarheidsgetrouw ‘volume’ – geen kerk – in cortenstaal van de gerenommeerde ingenieur-kunstenaars tandem Gijs Van Vaerenbergh. “Gijs Van Vaerenbergh geeft Herkenrode zijn hart terug”. HBVL, 13 juni 2026.

Wat zal er gebeuren met de restauratie van het kasteel van Heers?

De Vlaamse Overheid kocht in 2021 het kasteel van Heers; sinds 2022 is Herita de erfpachthouder. Deze erfgoedorganisatie coördineert de restauratie van de kasteelgebouwen en het domein waarbij heel wat vrijwilligers (!) betrokken zijn.

“Vlaanderen maakt 5.8 miljoen extra vrij voor restauratie kasteel Heers”. (HBVL, 4 maart 2026.

Zal de kerk van het Sint-Catharinabegijnhof – UNESCO-werelderfgoed in Tongeren! - uiteindelijk dan toch niet gerestaureerd worden?

“Tongerse begijnhofkerk krijgt in 2027 dan toch haar restauratie. Budget: voorlopig 4 miljoen al lopen er nog onderhandelingen over bijkomend Vlaams geld”. HBVL, 31 maart 2026.

Zal er voortaan her en der duchtig gesneden worden in de broodnodige subsidies voor het behoud en de restauratie van het Vlaams en Haspengouws bouwkundig, cultureel, immaterieel en archeologisch erfgoed … het tastbaar geheugen van onze identiteit?

“325 000 euro Vlaamse steun voor restauratie schilderijen in kathedraal van Hasselt”. (HBVL, 2 maart 2026).

“Vlaams minister van Onroerend Erfgoed erkent nu de (ondergrondse) Brustempoort te Sint-Truiden eindelijk als monument; het betreft zowat het oudst bewaarde restant van een stadsversterking in Vlaanderen.” Maar over enige financiële steun van de Vlaamse Overheid om de site volwaardig te rehabiliteren en exploiteren is nog niets bekend. (HBVL 9 juli 2026.

Een nuchtere vaststelling bij dit alles: in 2003 verkocht een andere overheid – met name de provincie Limburg – het kasteel van Rijkel. Het is sedertdien aan verloedering ten prooi (foto).

Ik laat het voorlopig bij deze selectie van enkele open vragen omtrent monumenten van bovenlokaal belang en zal de toekomstige ontwikkeling van de zorg voor erfgoed op de voet blijven volgen … ook al noemen sommigen het een “zottigheid”!

Lapis, mors-abolescens.
25 september 2026