Tijdens de laatste maand van het eerste jaar van een nieuwe legislatuur moeten in elke Vlaamse stad of gemeente meerjarenplannen opgemaakt worden. Recentelijk gebeurde dit in december 2025 voor de periode 2026-31. Ik heb deze plannen, voor wat de 14 Haspengouwse steden of gemeenten betreft, overlopen en geëvalueerd. Hierbij heb ik mij uitsluitend gefocust op de nieuwe plannen en projecten die op stapel staan en in de nabije toekomst mogelijks hun opwachting in het dorps- of stadsbeeld zullen maken. Ik laat de 14 gemeenten in alfabetische volgorde de revue passeren. De kans bestaat dat in mijn toekomstige blogs onder de hoofding “Haspengouw overleeft” slechts rekening gehouden wordt met dertien gemeenten … want Haspengouw incasseert rake klappen.

Weest gerust, ik ga U zeker niet beladen met gedetailleerde financiële aspecten zoals inkomsten en uitgaven allerhande, leningen of subsidies, herbeleggingen, terugbetalingen van leningen, het innen belastingen en parkeer- en gasboetes, toeristentaks, het bedelen van toelagen, … Ook uitgaven en handelingen die inherent zijn aan de werking en dienstverlening van steden en gemeenten t.o.v. hun bevolking worden tot een strikt minimum beperkt: personeels- en werkingskosten, kosten voor externe studies, onderhoud van straten, pleinen en stegen, voetpaden en stoepen, facturen voor IT-interventies, tijdrovende werken voor de aanleg van gescheiden riolering, renovatie en herstel van gemeentelijke gebouwen en infrastructuur, … Als leek in financiële aangelegenheden huiver ik bij het lezen van het monsterachtig woord “autofinancieringsmarge” dat aan het eind van elk meerjarenplan opduikt. Bij elke gemeente wordt dit begrip als ‘positief’ geëvalueerd en dat blijkt ‘goed en gezond’ te zijn. En nu terug naar de orde van de blog … de concrete plannen die op Haspengouwse bestuurstafels liggen en de context waarin ze tot stand gekomen zijn.

ALKEN … winwoners!

Alken is de enige Haspengouwse gemeente die de recente fusiegolven (1977 en 2025) aan zich voorbij liet gaan. Momenteel wonen in Alken 11 937 mensen wat overeenkomt met een bevolkingsdichtheid van 423 inw./km². T.o.v. 2017 is het inwonertal met 3,8% gestegen. Alken ligt in het kerngebied van het Zuid-Limburgs vakwerkhuis. Dit verwijst naar het agrarisch verleden dat in het heemkundig en ambachtelijk museum “Zo was Alleke” tot leven komt. Momenteel is nog 72,5% van het gemeentelijk grondgebied onbebouwd; op deze gronden ontplooit zich een mix van graslanden en akkers, fruitteelt, bossen en natuurgebieden (Beneden-Herkvallei). Dankzij de gunstige ligging ten zuiden van Hasselt en een voortreffelijke ontsluiting (spoorwegstation en N80) evolueert Alken meer en meer naar een gemeente van woonforenzen. Om te benadrukken dat Alken een gemeente in volle expansie is, noemt de burgemeester zijn ingezetenen liever ‘winwoners’ i.p.v. inwoners.

Een coalitie van N-VA, Groen en Vooruit vormt de meerderheid (12/21). Marc Penxten (N-VA) is bezig aan zijn derde opeenvolgende termijn als burgemeester. Open VLD (8 zetels) met o.m. gedeputeerde Igor Philtjens biedt vanuit de oppositie stevig weerwerk. In de meerjarenplanning 2026-31 werd een bedrag van 29 000 000 euro aan investeringen genoteerd. Penxten: ‘Dit is voor Alken een recordbedrag omdat we een eventuele fusie in de nabije toekomst absoluut willen vermijden’. De financiële krijtlijnen zijn duidelijk afgebakend: besparen waar mogelijk, uitgeven waar nodig. Het centrumproject ‘Alken Valley’, inclusief het ontmoetingscentrum De Molen, waarvan reeds in 2017 sprake was (cfr. ‘Een kijk op het verleden van Haspengouw’, P. Diriken, 2017), wordt eind 2026 ingehuldigd. Prioritair zijn ook de ontwikkeling van het gehucht Terkoest en energiezuinige gemeentelijke gebouwen.

BILZEN-HOESELT … een toekomstvisie

Alhoewel een fusie voor de inwoners van de betrokken gemeenten – a fortiori voor de kleinsten – nooit een heuglijke gebeurtenis is, zijn er voor het samengaan van Bilzen en Hoeselt toch meerdere geografische en landschappelijke argumenten en motieven. Bilzen-Hoeselt is een fusie van 18 deelgemeenten met een huidig inwonertal van 43 052 mensen, schommelend tussen 10754 (Bilzen) en 297 (Schalkhoven). Sinds 2017 is het aantal inwoners met 2,9% toegenomen. De gemiddelde bevolkingsdichtheid scoort met 405,8 inw./km² hoog naar Haspengouwse normen. Bilzen-Hoeselt is omwille van het Haspengouwse groen aan aantrekkelijk woongebied in het hinterland van het Genkse industriegebied en de grootstad Maastricht.

Team Burgemeester en Trots stofferen met resp. 13 en 12 zetels de ruime meerderheid (25/35) in de gemeenteraad. In de meerjarenplanning 2026-31 is een bedrag van 99 000 000 euro aan investeringen ingeschreven. Naar eigen zeggen werd hierbij vooral gefocust op een langetermijnvisie ten koste van een populaire vermindering van de belastingen want met een Vlaamse fusiebonus van 22 000 000 euro was de verleiding hiertoe reëel. De absolute blikvanger is de bouw van een gloednieuw Stedelijke Administratief Centrum (SAC) want momenteel is de stedelijke administratie over zeven locaties verspreid. Naar alle waarschijnlijkheid komt deze nieuwbouw op de site van het huidig Ganshofcomplex (Oud Hospitaal). In die buurt is er ook een nieuw project van stadsontwikkeling gepland. Om het centrum van Bilzen van doorgaand verkeer te ontlasten wil men de N700 – zeg maar de Zuidelijke Ringweg rond Bilzen – verlengen door de aanleg van een nieuw segment tussen de Tongersesteenweg (N730) en de Hasseltsestraat (N2). Andere interessante projecten die vooral de bevolking van Hoeselt aanbelangen, zijn de restauratie van de Kluis van Vrijhern – een cultuurtoeristisch project én een fusiebelofte! – , de update van de cafetaria van het cultuurhuis Ter Kommen (Hoeselt), de verdere vergroening van het langgerekt ‘Frankisch’ dorpsplein van Hoeselt en de heraanleg annex vergroening van het kerkplein in Bilzen.

DIEPENBEEK … Demerstrand

Diepenbeek is een overgangsgemeente tussen de zandige Kempen (N) en zandlemig Vochtig-Haspengouw; de Demer vormt de natuurlijke grens tussen beide. Momenteel wonen in dit Demerdorp 19 788 mensen, een toename van 3,7% t.o.v. 2017. De gemiddelde bevolkingsdichtheid bedraagt 478 inw/km²; Hasselt niet meegerekend is Diepenbeek de dichtst bevolkte gemeente in het huidige Haspengouw. 67,1% van de gemeentelijke gronden zijn onbebouwd. De evolutie en interpretatie van deze demografische kengetallen duiden op een toenemende verstedelijking die zich ruimtelijk vooral in de dorpskom en het noordelijk Kempendeel situeert.

Op politiek vlak is het in Diepenbeek al enkele decennia geregeld rumoerig. De coalitie N-VA (7), CD&V (5) en Groen (1) rooit het nu met een nipte meerderheid van 13 op 25 zetels; de grootste partij PUUR⁺ stoffeert op zijn eentje met 12 zetels de oppositie. De meerjarenplanning 2026-31 is gebaseerd op een bedrag van 34 000 000 euro aan investeringen. De hierboven geschetste politieke situatie verklaart waarom men behoedzaam omgaat met de planning. Volgens de burgemeester moeten investeringen vooral het welzijn van de bevolking ten goede komen. Concrete doelen tijdens de lopende legislatuur zijn de inplanting van een nieuw modern recyclagepark op gronden voor zonevreemde bedrijven op het Elshouterveld (de gemeente verwerft de gronden en Limburg.net richt in) enerzijds en de opwaardering van het Demerstrand met o.m. ruimte voor tennis en een multifunctionele hal anderzijds. In de Kempense buitenwijken Lutselus en Rooierheide krijgen de jeugdlokalen een opknapbeurt. Tegen het midden van deze eeuw wil men het gemeentelijk patrimonium klimaatneutraal maken, te beginnen met het verouderd gemeentehuis: achter de huidige façade komt wellicht een meer functionele nieuwbouw.

GINGELOM … het huisartsentekort oplossen!

Gingelom is een typische plattelandsgemeente met overwegend landbouw (akkers en fruitteelt) en heel veel ‘open ruimte’: 88% van de gemeentelijke oppervlakte is nog onbebouwd … Droog-Haspengouw ten voeten uit! Verspreid over 11 kernen wonen er momenteel 8 788 mensen of amper 156 inw./km². Vier deelgemeenten hebben meer dan 1 000 inwoners; vier andere moeten het met een inwonertal lager dan 300 stellen. Nochtans is het aantal inwoners sinds 2017 met 4.8% toegenomen.

De partij ‘Vooruit met goesting’ heeft met 13 van 19 zetels een royale meerderheid. In de meerjarenplanning 2026-31 is een bedrag van 27 000 000 euro aan investeringen ingeschreven. De gemeente heeft een specifiek probleem: er is een nijpend tekort aan huisartsen. Daarom voorziet met een subsidiëring om meer huisartsen aan te trekken. Andere aandachtspunten zijn het kinderdagverblijf Minimax (uitbreiding en renovatie), een nieuw multifunctioneel sportcomplex in Jeuk en steunmaatregelen ter voorkoming van water- en modderoverlast. De grootste bezorgdheid is echter het algemeen welzijn van de plattelandsbevolking die, gezien de lage bevolkingsdichtheid, speciale aandacht en financiële inspanningen vereist. Daarom plant men geen besparingen op het gemeentelijk personeel, integendeel, er komen nieuwe aanwervingen!

HASSELT … geen dure prestigeprojecten

Na de annexatie (01/01/2025) van Kortessem, Guigoven, Wintershoven, Vliermaal (+ Zammelen) en Vliermaalroot – in Hasselt beschouwt men dit als zes aparte ‘wijken’ en veegt men de spons over de ‘verbindingen’ die in de fusiegemeente Kortessem (1977-2024) gemaakt zijn (cfr. foto)! – staat de teller van het inwonertal te Hasselt op 90 249. Dit betekent een aangroei van 5.6 % sinds 2017. De bevolkingsdichtheid bedraagt nu 660,3 inw./km² … een astronomisch getal als men het over Haspengouw heeft! Momenteel is 65,4% van het grondgebied nog onbebouwd of anders gezegd meer dan één derde van het Hasselts grondgebied is door bewoning ingepalmd. Al deze on-Haspengouwse cijfers benadrukken een hoge en toenemende graad van verstedelijking. Als geograaf wil ik hierbij beklemtonen dat het huidige Hasselt uit 13 kernen bestaat waarvan er liefst 11 landschappelijk tot Vochtig-Haspengouw behoren. Nochtans blijft de politieke elite van ‘t Scheep – het stadhuis van Hasselt – de band met Haspengouw manifest negeren: één van de eerste bestuursdaden na de annexatie van Kortessem was het verwijderen van de onthaalborden ‘Kortessem, poort van Haspengouw’. Hasselt distantieert zich openlijk van Haspengouw.

De coalitie die de Hasseltse meerderheid stoffeert, is – zoals vooraf bedisseld – een politieke afspiegeling van het provinciebestuur: leden van de kartellijst N-VA/Open VLD, CD&V en Vooruit vormen de meerderheid en bezetten 32 van 43 beschikbare zetels … een riante meerderheid die het principe ‘voor elk wat wils’ hanteert. In de meerjarenplanning 2026-31 is een bedrag van 165 000 000 euro aan investeringen ingeschreven: 93 000 000 euro voor het centrum, 72 000 000 voor de deelkernen … ‘een evenwichtige verdeling’ zogezegd én op papier. Tot de prioriteiten behoren de herinrichting van de Havermarkt – deze plek in het stadscentrum was vroeger een markt, werd later een invalsweg vanuit Diest en zal terug een plein worden – , de renovatie van een verbrandingsoven in het stedelijk crematorium (een plaats waar vele Hasselaren vroeg of laat eenmaal in hun bestaan zullen passeren), een nieuw knst (kunstenonderwijs) en de uitbreiding van het Sportpark De Weyer in Kortessem. Over l.g. wordt in plaatselijke wandelgangen al jaren gepalaverd. Met het zwaard van Damocles (lees: de torenhoge pensioenlasten van het Jessa Ziekenhuis) boven het hoofd, plant Hasselt voorlopig geen dure prestigeprojecten. Voor wat het stedelijk weefsel betreft, worden de verouderde ruimtelijke uitvoeringsplannen grondig herbekeken en via studiewerk aangepast aan de geëvolueerde toestand. De financiële consequenties hiervan zullen neergeschreven worden in een volgend meerjarenplan. Buiten het centrum wordt veel verwacht van buurtoverleg in de hoop dat dit bij een volgende stembusslag ‘gunstig gehonoreerd’ zal worden.

HEERS … kinderopvang

Heers is een typische plattelandsgemeente met overwegend landbouw en veel ‘open ruimte’: 90% van de gemeentelijke oppervlakte is nog onbebouwd! Verdeeld over 12 kernen wonen er momenteel 7 574 mensen, d.w.z. 143 inw./km²; in zeven de twaalf kernen ligt het inwonertal echter lager dan 100 inw/km². Het voorbije decennium is het inwonertal met 4.9% gestegen. Op politiek vlak gaat het er vrij gemoedelijk aan toe: de lijst VLDUMONT heeft een ruime absolute meerderheid (14/19). In de meerjarenplanning 2026-31 is een bedrag van 12 400 000 euro aan investeringen ingeschreven. Grootse projecten zijn er niet. Men zet vooral in op continuïteit en modernisering waar dit nodig en verantwoord is zoals het onderhoud van de gemeentelijke gebouwen (gemeentehuis, buurthuis, technische dienst en sporthal), de wegeninfrastructuur, de dorpskwaliteit en de leefbaarheid van de kleine kernen. Speciale aandacht zal uitgaan naar mobiliteit en verkeersveiligheid … pijnpunten in een grensgemeente met een erbarmelijk openbaar vervoer. Een andere prioriteit is de ondersteuning van de kinderopvang, een onontbeerlijke service om de plattelandsvlucht van de jongeren te counteren. De geleidelijke realisatie van het grootste project op het grondgebied van Heers, nl. de restauratie van het kasteel van Heers, wordt voorlopig nog rechtstreeks door Vlaanderen betoelaagd.

HERK-DE-STAD … ontmoetingscentra

Alhoewel Herk-de-Stad ontegenzeglijk en zelfs prioritair tot Vochtig-Haspengouw behoort, is het geen erkend onderdeel van het gelauwerde ‘Landschapspark Haspengouw’ en ressorteert het ook niet onder de Erfgoedcel Haspengouw. Dit is een struikelblok om zich een duidelijke regionale identiteit aan te meten. Voor mij als geograaf zijn echter meerdere landschappelijke kenmerken aanwezig om Herk-de-Stad volwaardig Haspengouw te noemen … denk maar aan de talrijke laagstammige fruitaanplantingen en de vervagende restanten van Haspengouwse vierkanthoeven in vakwerk. Kenmerken van de Lage Kempen en het Hageland zijn er niet te bespeuren. De absolute gemeentelijke blikvanger, “Het Schulensbroek en -meer”, zijn van een totaal andere orde en oorsprong dan het Kempens vijvergebied in Centraal-Limburg maar toch is men van hogerhand druk doende om van het Haspengouws Schulensmeer een ‘toegangspoort’ tot het Kempisch vijvergebied te maken. Momenteel wonen in Herk-de-Stad 12 927 mensen, een relatief beperkte aangroei van 1.9% sinds 2017. 78,3% van de gronden zijn onbebouwd. Gemiddeld wonen er 300,4 inw./km².

In de gemeenteraad stofferen drie partijen de meerderheid: Vooruit, Open VLD samen 3540 en N-VA. Geograaf Bert Moyaers houdt er als burgemeester de kerk in het midden. In de meerjarenplanning 2026-31 is een bedrag van 26 500 000 euro aan investeringen ingeschreven. Deze gelden zullen vooral aangewend worden voor de creatie van twee ontmoetingscentra: het ene komt voort uit de herbestemming van de kerk van Donk, het andere zal verrijzen in het uitgestrekte gehucht Schakkebroek waar in 2026, na restauratie, het Amandinahuis weer opengaat. Verder wil men maatregelen nemen om de parkeerdruk aan het station van Schulen op te lossen; steeds meer reizigers stappen daar op de trein omdat parkeren rond naburige stations betalend is! Ook in het stadscentrum komen enkele tijdelijke werven: de voltooiing van het administratief centrum in het voormalig politiegebouw, de creatie van een ‘stadsplazza’ (een groene ruimte) en de ontwikkeling van een nieuwe toekomstvisie omtrent het Olmenhof alias het stadspark. Als een rode draad doorheen de legislatuur formuleert de gemeenteraad vijf beleidsdoelstellingen: een zorgzame stad, een leefbare stad, een duurzame stad, een bruisende stad en een stad met een klantgerichte en efficiënte organisatie … verzuchtingen waarvan wellicht de meeste gemeentebesturen in Haspengouw dromen.

HERSTAPPE … zelfredzaamheid!  

Herstappe is als faciliteitengemeente – overigens de kleinste (135 ha) autonome gemeente van Vlaanderen – een geval apart. Momenteel wonen er amper 72 mensen (56 inw./km²) waarvan er 40 belastingplichtig zijn. In 2017 waren er nog 89 inwoners … een dramatische terugval? Langs de zes straten staan één kerk, één gemeentehuis, 40 woningen waaronder 10 landbouwbedrijven, één café, één laadpaal, geen winkels, geen sporthal, geen KMO-zone, geen station, geen bushalte, … 91,6% van de gemeentelijke oppervlakte is voor landbouw bestemd. De personenbelasting bedraagt amper 5%, d.i. 2 à 3% minder dan in de overige Haspengouwse gemeenten. De tweetalige eenheidslijst GB-IC (Gemeentebelangen & Intérêts Communeaux) bezet de zeven beschikbare zetels in de gemeenteraad. Burgemeester Marlutje Jackers wordt in het dagelijks bestuur bijgestaan door twee schepenen. Het bestuur schikt zich naar het principe van de efficiënte zelfredzaamheid en slimme investeringen. Herstellingen en reparaties (vooral wegenwerken) worden in eigen beheer en zonder extra kosten uitgevoerd. Een meerjarenplanning is er niet. Het budget voor 2026 bedraagt, zonder aanvullende personenbelasting, ca. 150 000 euro. De problemen worden in onderling overleg opgelost naarmate ze zich voordoen: niet alleen daadwerkelijk maar ook financieel.

NIEUWERKERKEN … investeren in het sociaal weefsel

Nieuwerkerken is een van de meest bescheiden gemeenten in Haspengouw; het haalt slechts sporadisch de voorpagina van het regionaal nieuws. Nochtans is het er aangenaam wonen. Momenteel huisvest Nieuwerkerken 7 328 inwoners; de gemiddelde bevolkingsdichtheid bedraagt 326 inw./km². Sinds 2017 is het aantal inwoners met 5.6% toegenomen … de sterkste stijger in het landschap van Haspengouwse steden en gemeenten. Ca. 80% van het grondgebied is onbebouwd; fruitteelt, graslanden en akkers domineren het agrarisch landschap.

In de huidige legislatuur heeft CD&V plus met 12 op 19 zetels de absolute meerderheid; Dries Deferm is aan zijn tweede termijn als burgemeester bezig. In de meerjarenplanning 2026-31 is een bedrag van 12 800 000 euro aan investeringen ingeschreven. Hiervan gaat het merendeel naar wegen- en rioleringswerken. De beleidsdoelstellingen van de voltallige gemeenteraad zijn kort maar krachtig: duurzaam investeren in infrastructuur en het sociaal weefsel. Tot dit laatste behoort de renovatie van het buurthuis Ter Cose (Kozen), een project dat ook al in de planning van de vorige legislatuur stond maar door onvoorziene omstandigheden vertraging heeft opgelopen.

RIEMST … een stevig dorpenbeleid

Riemst is de enige gemeente in Vlaanderen waar het geologisch substraat – met name de secundaire krijtlagen – extreem landschapsbepalend is. Mergel bepaalt er het heden en verleden, het landschap en de milieuproblematiek, de economie en de landbouw, de samenleving en de verbondenheid, de recreatie en het toerisme, het erfgoed en de architectuur. Riemst is een plattelandsgemeente met overwegend akkerbouw: 82,4% van het gemeentelijke grondgebied is onbebouwd! Verdeeld over tien nagenoeg gelijkwaardige kerndorpen en drie kleinere gehuchten wonen er momenteel op het zacht golvend krijtplateau van Millen-Riemst 16 938 mensen of 291,8 inw./km². T.o.v. 2017 is dit een toename met 2.3%.

Alhoewel de CD&V van burgemeester Mark Vos de absolute meerderheid (13/25) haalde, werd er toch een coalitie met Team Riemst (8 zetels) in het zadel gebracht. Noteer de suggestieve woordkeuze … Riemst is een heuse fietsgemeente! De meerjarenplanning 2026-31 houdt rekening met investeringen voor een bedrag van 34 200 000 euro. Er zijn zeven kernthema’s: leefbare dorpen, vlotte dienstverlening, klimaatneutrale verduurzaming, een sterke lokale economie, veiligheid en professionalisering. Er moet in 2026 nog onderzocht worden of de vier gemeentelijke gebouwen (het gemeentehuis, het OCMW-gebouw, de huisvesting van de technische dienst en de welzijnscampus ‘Villa Neven’) afzonderlijk gerenoveerd en klimaatneutraal gemaakt kunnen worden. Zo niet, dan worden al deze diensten in één nieuw gebouw gecentraliseerd. Essentieel is het behoud en de continuïteit van het stevig dorpenbeleid waarvan het intense verenigingsleven het bindmiddel is. Ook wil men het kleuter- en lager onderwijs in elke deelgemeente behouden … een ‘levensverzekering’ voor het behoud van het diepgewortelde dorpsgevoel! Een heel concreet initiatief met erfgoedwaarde is de renovatie en rehabilitatie van de dodenhuisjes op de begraafplaatsen. Het behoud en de leefbaarheid van kleine, traditionele Haspengouwse dorpskernen is de sterkte van Riemst dat na wijs beraad en gemor van de inwoners een mogelijke fusie met Bilzen-Hoeselt naar de prullenmand verwees. Over de toekomst van het al jaren aanslepend project ‘Fietsen onder de grond’ blijft het meerjarenplan op de vlakte al begrijpen we de vrees van de plaatselijke bevolking voor een verpletterende recreatiedruk ten volle. En toch zou ik het als geograaf tof vinden mocht de recreant op een originele wijze ondergedompeld kunnen worden in het bijzonder geologisch substraat van het grenzeloos Mergelland: Vlaanderen, Wallonië en Zuid-Nederland.

SINT-TRUIDEN … een nieuw stadskantoor

Inzake absoluut inwonertal moet het Haspengouws religieus centrum Sint-Truiden – het afvallige Hasselt buiten beschouwing gelaten – Tongeren-Borgloon en Bilzen-Hoeselt nipt laten voorgaan. Momenteel wonen in de Trudostad 41 743 mensen of 389.7 inw./km². Dit betekent een aangroei met ruim 4% t.o.v. 2017. Ruim driekwart van het grondgebied is bestemd voor landbouw, vooral laagstammige fruitteelt.

Een coalitie van vier partijen vormt de bestuursmeerderheid: Vooruit, WOW (Welzijn, Optimisme, Welvaart), N-VA en Open VLD. Ludwig Vandenhove is de burgemeester. CD&V dat in Sint-Truiden decennialang aan het roer stond, zit momenteel in de oppositie. In de meerjarenplanning 2026-31 is een bedrag van 37 700 000 euro aan investeringen ingeschreven … beduidend minder dan de vergelijkbare steden Tongeren-Borgloon en Bilzen-Hoeselt. Door wanbeleid en allerlei ‘schandalen’ zit Sint-Truiden momenteel op een historische schuldenberg van 105 000 000 euro die men in de lopende legislatuur met 22 000 000 euro wil afbouwen. Om dit te realiseren zal men voor een bedrag van ca. 5 000 000 euro eigen patrimonium moeten verkopen! De voornaamste projecten zijn: de sanering van het stort van Melveren, de bouw van een nieuw stadskantoor, de herinrichting van het Stadswerkhuis, het recyclagepark, de restauratie van het Oud-Stadhuis, de abdijtoren, de academiezaal en het Speelhof, de ondertunneling van het spoorwegstation en maatregelen tegen wateroverlast. Het gros van de aandacht en de centen blijft dus in de stadskern. De kruimels gaan naar de elementaire instandhouding (o.a. riolerings- en wegenwerken; onderhoud, restauratie en herbestemming van kerken) van de 16 ondergeschikte deelgemeenten.

TONGEREN-BORGLOON … en nu?

Tongeren-Borgloon is een onsamenhangend conglomeraat van 32 (!) tot 1976 autonome gemeenten. De confrontatie stad versus platteland, elk met zijn eigen problematiek en oplossingen, is in Tongeren-Borgloon dagelijkse kost. Momenteel telt deze monsterfusie 43 980 ingezetenen waarvan 52.5% woonachtig is ofwel in de stadskern van Tongeren ofwel in het centrum van Borgloon. Dit relativeert de gemiddelde bevolkingsdichtheid van 316,1 inw./km²; in 10 deelkernen is het inwonertal immers lager dan 150 inw/km². 81,2% van het grondgebied is onbebouwd en hoofdzakelijk agrarisch ingevuld. Sinds 2017 is het inwonertal met 5.9% aangegroeid.

Een coalitie (24/35) van Tongeren Borgloon Nu en Vooruit stoffeert de meerderheid en dirigeert de samenleving. Hun beslissingen worden nauwlettend in de gaten gehouden door ‘Burgers Eerst’, een dynamische anti-fusie partij die niet alleen bekritiseert maar ook oplossingen aanbiedt. De architecten van de fusie – Patrick Dewael (Tongeren) en Eric Awouters (Borgloon) – hielden zich het eerste jaar (2025) van de lopende legislatuur op de openbare vlakte. In de meerjarenplanning 2026-31 is een bedrag van 68 000 000 euro aan investeringen ingeschreven. Ondanks de 21 400 000 euro schuldverlaging dankzij de fusie, opteert men voor een ‘voorzichtig’ meerjarenplan. De meerderheid zegt: “De fusiebonus geven we via belastingvermindering terug aan de bevolking”; de oppositie spreekt dit pertinent tegen. Projecten die men in de lopende legislatuur wil realiseren zijn: het opknappen van de Romeinse muur en de middeleeuwse wallen, de restauratie van de begijnhofkerk en de ‘inleiding’ van de update van het Gallo-Romeins Museum waarvan de echte realisatie naar de volgende legislatuur doorgeschoven wordt. In afwachting hiervan plant men nog twee spraakmakende gasttentoonstellingen … Pompeii wordt gefluisterd? Concrete projecten van bovenlokaal belang in (de) deelgemeenten en zelfs in het schaduwcentrum Borgloon heb ik niet ontwaard. ‘We zullen wel helpen met blussen in geval van nood’, lijkt de teneur van de zittende meerderheid te zijn. Een boeman op het financieel speelveld is immers het AZ Vesalius waarvan de stad medevennoot is.

WELLEN … de jeugd is de toekomst!

Dat Wellen – een fervent voorvechter van de Haspengouwse identiteit en tradities – een buitenbeentje in de landschappelijke caleidoscoop Haspengouw is, heb ik reeds meerdere keren in mijn publicaties aangetoond en beklemtoond. Wellen ligt voluit in Vochtig-Haspengouw: 81,6% van het gemeentelijk grondgebied is onbebouwd. Momenteel staat de teller van het inwonertal op 7479 wat neerkomt op 279 inw/km². Sinds 01/01/2017 is het inwonertal met amper 1% gestegen.

Een coalitie van Vooruit-ROB en ‘Bruisend Wellen’ stoffeert de politieke meerderheid (13/19) onder leiding van Vlaams parlementslid Els Robeyns. In de meerjarenplanning 2026-31, opgemaakt na consultatie van de inwoners, staat 17 000 000 euro aan investeringen genoteerd. Topprioriteiten zijn de heraanleg van de Bosstraat (verbinding met Alken), de gefaseerde renovatie van sporthal ‘De Bloken’, de opwaardering van het domein Maupertuus (een van de weinige openluchtzwembaden in Haspengouw) en het behoud van het containerpark in eigen beheer. Om de toenemende leegstand in de dorpskom – een recent fenomeen –af te blokken, plant men een premie voor startende ondernemers. Verder verwelkomt het bestuur de ‘Academie Haspengouw’ die in Wellen een nieuw filiaal opent; het welzijn van de jeugd is een rode draad doorheen de gehele legislatuur. Door de verkoop van gemeentelijke gronden voor een bedrag van één miljoen euro blijven de belastingen ongewijzigd. Over de realisatie van de reeds lang aangekondigde toeristische uitkijktoren langs het fietsroutenetwerk op de hoogvlakte Oetersloven is er geen nieuws.

Lapis, mors-abolescens.
22 januari 2026